( 1 ) نزديك‌ترين منبع فارسى به زمان او تاريخ بيهق است امّا در آن ذكرى از تاريخ توّلد و وفات او نشده است [ 25 ] امّا در بسيارى از منابع ديگر بدون هيچگونه اختلاف تولد او را در 384 و مرگش را در 458 دانسته‌اند ، ابن خلكان تذكره نويس معروف قرن هفتم ماه تولد او را شعبان 384 مطابق سپتامبر 994 ميلادى و روز مرگ او را دهم جمادى الاولى 458 مطابق 9 آوريل 1066 دانسته است [ ( 26 ) ] و دانشمندان ادوار بعد هم لابد از او اين مطلب را نقل كرده‌اند . بيهقى از آغاز طفوليت شروع به كسب علم كرد . و در چهارده پانزده سالگى بدرجه‌اى رسيد كه براى استماع حديث در حلقهء درس استادان بزرگ آن علم همچون حاكم نيشابورى حاضر مىشد و نخستين تأليف خود را در بيست و يك سالگى عرضه داشت [ ( 27 ) ] . پس از مدتى به عادت پسنديده و معهود براى كسب بيشتر علوم به عراق و حجاز سفر نمود و روايات زيادى را در دلائل النبوه آورده است كه مىگويد در بغداد و مكه و شهرهاى بين راه از راويان شنيده است ، مدتى هم در ناحيهء جبال بسر برده و سپس به زادگاه خود برگشته است و در سال 441 از سوى نيشابوريان دعوت شده و به آن شهر رفته است و تا آخر عمر در همان شهر بوده و پس از مرگ جسدش را براى دفن به خسروجرد برده‌اند [ ( 28 ) ] . بيهقى مردى سخت وارسته و زاهد و پارسا بوده است با آنكه در آن روزگار از طرف حكومت سلجوقى و مخصوصا نظام الملك براى جلب دانشمندان و علما تلاشى پى گير بوده است در هيچ مأخذى نديدم كه توانسته باشند او را جلب نمايند كه او عهده‌دار منصبى چون قضاوت يا تدريس در نظاميه گردد ، نوشته‌اند سى سال آخر عمر خود را همه روز بجز روزهاى حرام روزه گرفت [ ( 29 ) ] ، تا آنجا كه اين بنده ميداند بيهقى داراى دو پسر بوده است كه يكى از ايشان اهل علم بوده و در راه پدر گام برداشته است ، نامش اسماعيل است و بعدها معروف به شيخ القضاة گرديده و به خوارزم كوچيده و مدّت سى سال عهده‌دار تدريس و

--> [ ( 25 - ) ] ص 183 چاپ مرحوم بهمنيار [ ( 26 - ) ] ص 58 ج 1 وفيات چاپ استاد فقيد محمد محى الدين و ص 430 ج 1 دائرة المعارف الاسلاميّه [ ( 27 - ) ] طبقات الشافعيّهء اسنوى ج 1 ص 199 چاپ عبد اللَّه الجبورى بغداد 1390 [ ( 28 ، 29 - ) ] السنن الكبرى ج 1 ص 468 چاپ حيدر آباد ، بقلم سيد هاشم ندوى